Przewlekłe choroby stawów o podłożu zapalnym obejmują grupę schorzeń, w których wspólnym mechanizmem jest utrzymujący się proces zapalny prowadzący do uszkodzenia stawów i ograniczenia ich funkcji. Wdrożenie efektywnego leczenia jest uzależnione przede wszystkim od prawidłowego rozpoznania choroby. Poznaj najczęstsze choroby zapalne stawów o charakterze przewlekłym i dowiedz się, jak przebiega ich rozpoznanie.
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) jest najczęstszą postacią choroby zapalnej stawów, rozpoczynającą się zwykle w młodym lub średnim wieku. Charakteryzuje się bólem, sztywnością oraz obrzękiem stawów rąk i stóp, a nieleczone prowadzi do trwałego zniszczenia stawów, powikłań narządowych i ciężkiej niesprawności [1].
Diagnostyka reumatoidalnego zapalenia stawów polega na połączeniu oceny objawów klinicznych z wynikami badań laboratoryjnych i obrazowych. Rozpoznanie jest zatem możliwe wówczas, gdy charakterystyczne dolegliwości – ból, sztywność i obrzęk stawów, głównie rąk i stóp – współistnieją z typowymi wynikami badań. Już w 2010 roku wprowadzono kryteria klasyfikacyjne ACR/EULAR, które umożliwiają wykrycie RZS już we wczesnym etapie choroby, zanim dojdzie do nieodwracalnej destrukcji stawów [2].
Reumatoidalne zapalenie stawów – badania laboratoryjne
W diagnostyce laboratoryjnej ważne jest oznaczanie czynnika reumatoidalnego (RF) oraz przeciwciał anty-CCP/ACPA (autoprzeciwciała atakujące tkanki własnych stawów). Dodatkowo oceniane są wskaźniki stanu zapalnego, takie jak OB i CRP oraz morfologia krwi. Badania dodatkowe, w tym analiza moczu, płynu stawowego czy funkcji narządów wewnętrznych, służą wykluczeniu innych chorób i ocenie ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
Badania obrazowe
Obrazowanie umożliwia potwierdzenie rozpoznania i ocenę stopnia zaawansowania RZS. Standardowo wykonuje się zdjęcia radiologiczne rąk i stóp. Wczesne zmiany zapalne możliwe są do wykrycia również za pomocą rezonansu magnetycznego i ultrasonografii, a w niektórych sytuacjach, np. przy ocenie kręgosłupa szyjnego, pomocna jest tomografia komputerowa [1].
Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK)
Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK), należące do grupy spondyloartropatii, atakuje głównie stawy krzyżowo-biodrowe i kręgosłup, powodując przewlekły ból, sztywność i stopniowe usztywnienie kręgosłupa [3].
Diagnostyka ZZSK
Diagnostyka zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa obejmuje [3]:
ocenę objawów klinicznych,
badanie ruchomości kręgosłupa i przyczepów mięśniowo-ścięgnistych;
analizę wyników badań obrazowych – w badaniach obrazowych standardowo wykonuje się RTG stawów krzyżowo-biodrowych i kręgosłupa, a w wątpliwych przypadkach pomocny jest rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa i dodatkowo USG;
analizę wyników badań laboratoryjnych – obejmują oznaczenie antygenu HLA B27 oraz wskaźniki stanu zapalnego (OB, CRP) i morfologię krwi, pomagające ocenić aktywność choroby i jej powikłania.
Uwzględnienie wszystkich powyższych analiz pozwala wczesne wykrycie choroby i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia.
Łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS)
Łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS) rozwija się najczęściej u osób z łuszczycą skóry i cechuje się dużą zmiennością przebiegu. Objawia się bólem i obrzękiem stawów, „palcami kiełbaskowatymi”, dolegliwościami przy przyczepach ścięgnistych oraz zajęciem kręgosłupa i stawów krzyżowo-biodrowych [4].
Diagnostyka łuszczycowego zapalenia stawów (ŁZS) również wymaga połączenia oceny objawów klinicznych, historii choroby oraz badań laboratoryjnych i obrazowych. Charakterystyczne objawy, takie jak zmiany paznokci, „palce kiełbaskowate”, zapalenie przyczepów ścięgnistych czy zajęcie oka, pomagają odróżnić ŁZS od innych zapaleń stawów [4].
Badania laboratoryjne
Badania laboratoryjne obejmują przede wszystkim oznaczenie wskaźników stanu zapalnego (OB, CRP), które mogą (ale nie muszą) być podwyższone. W różnicowaniu chorób pomocne są także oznaczenia czynnika reumatoidalnego – zwykle nieobecnego w ŁZS – oraz antygenu HLA B27, który często występuje w spondyloartropatiach seronegatywnych [4].
Badania obrazowe
W diagnostyce obrazowej wykonuje się zdjęcia radiologiczne zajętych stawów, najczęściej rąk i stóp, a przy podejrzeniu postaci osiowej także kręgosłupa i stawów krzyżowo-biodrowych, przy czym wczesne zmiany wykrywa rezonans magnetyczny.
Dodatkowo przydatne jest badanie ultrasonograficzne w celu oceny zapalenia stawów i przyczepów ścięgnistych, a w przypadku objawów okulistycznych – badanie okulistyczne. Tak kompleksowe podejście pozwala na wczesne rozpoznanie choroby i wdrożenie odpowiedniego leczenia [4].
Jak wesprzeć zdrowie stawów na co dzień?
Zdrowie stawów w codziennym życiu w dużej mierze zależy od stylu życia i drobnych nawyków. Duże znaczenie ma unikanie palenia tytoniu, redukcja stresu oraz umiarkowana, regularna aktywność fizyczna dostosowana do możliwości [1] [4]. Ważnym elementem jest także dieta bazująca na produktach naturalnych – bogata w warzywa, owoce, ryby morskie, rośliny strączkowe i błonnik, a jednocześnie ograniczająca żywność wysoko przetworzoną [5].
Uzupełnieniem codziennego menu mogą być suplementy diety stosowane w celu wsparcia stawów i kości. Zwykle zawierają składniki, które naturalnie występują w tkankach lub uczestniczą w ich metabolizmie. Do najczęściej wykorzystywanych należą [6]:
kolagen – białko o budowie łańcuchowej, stanowiące ważny element strukturalny chrząstki i tkanki łącznej (składnik preparatu 4Flex);
siarczan chondroityny, będący składnikiem proteoglikanów odpowiadających za sprężystość i wytrzymałość mechaniczną chrząstki stawowej;
glukozamina, która bierze udział w syntezie chondroityny.
W preparatach tych często obecny jest również kwas hialuronowy, pełniący funkcję „smaru” w stawach i wypełniający przestrzenie międzykomórkowe chrząstki, a także wapń i witamina D – ważne dla utrzymania prawidłowej mineralizacji kości.
Artykuł na zlecenie marki 4flex
Źródła
Guła Z., Korkosz M., Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): przyczyny, objawy i leczenie, Medycyna Praktyczna, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/63732,reumatoidalne-zapalenie-stawow [Dostęp online: 03.02.2026]
Witryna: https://www.termedia.pl/reumatologia/Kryteria-klasyfikacyjne-RZS,29999.html [Dostęp online: 03.02.2026]
Guła Z., Korkosz M., Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK), Medycyna Praktyczna, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/65977,zesztywniajace-zapalenie-stawow-kregoslupa-zzsk [Dostęp online: 03.02.2026]
Guła Z., Korkosz M., Łuszczycowe zapalenie stawów – przyczyny, objawy, leczenie, Medycyna Praktyczna, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/63744,luszczycowe-zapalenie-stawow [Dostęp online: 03.02.2026]
Wnęk D., Produkty żywnościowe pomocne w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów, Medycyna Praktyczna, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/132476,produkty-zywnosciowe-pomocne-w-leczeniu-reumatoidalnego-zapalenia-stawow [Dostęp online: 03.02.2026]
Stępień K., Suplementy diety w ortopedii, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/298701,suplementy-diety-w-ortopedii [Dostęp online: 03.02.2026]
