Zdrowie kobiet często schodzi na dalszy plan w natłoku codziennych obowiązków. Badania profilaktyczne bywają odkładane na później, zwłaszcza gdy nic nie boli i nie pojawiają się niepokojące objawy. Tymczasem regularna kontrola zdrowia umożliwia wczesne wykrycie chorób i podjęcie odpowiednich działań, zanim leczenie stanie się koniecznością. Poznaj pięć najważniejszych badań profilaktycznych dla kobiet w różnym wieku.
Cytologia
Cytologia to badanie polegające na pobraniu komórek z szyjki macicy za pomocą specjalnej szczoteczki podczas wizyty ginekologicznej. Następnie materiał jest oceniany pod mikroskopem, co pozwala wykryć nieprawidłowe zmiany komórkowe, w tym stany przednowotworowe. Nowoczesną metodą badania szyjki macicy jest cytologia płynna, w której pobrane komórki trafiają do specjalnego płynu konserwującego. Taka metoda zwiększa dokładność badania i umożliwia jednoczesne wykonanie testu na obecność wirusa HPV. Procedura badania jest podobna do tradycyjnej cytologii, ale dzięki zaawansowanej technice laboratoryjnej, jest bardziej precyzyjna i może wykryć więcej nieprawidłowości.
USG ginekologiczne
USG ginekologiczne to badanie obrazowe, które pozwala ocenić narządy rodne, takie jak macica, jajniki i jajowody. Wykonywane jest przez powłoki brzuszne lub dopochwowo, w zależności od wskazań i wieku pacjentki. Za pomocą fal ultradźwiękowych lekarz może wykryć torbiele, mięśniaki, pogrubienie błony śluzowej macicy oraz inne zmiany wymagające dalszej diagnostyki. Badanie jest bezpieczne, bezbolesne i nie wykorzystuje promieniowania, dlatego może być wykonywane regularnie w ramach profilaktyki. USG ginekologiczne jest szczególnie ważne jest w profilaktyce raka jajnika, który bywa nazywany „cichym zabójcą”, ponieważ przez długi czas nie daje wyraźnych objawów.
Badania piersi – USG i mammografia
Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem u kobiet, dlatego profilaktyka w tym zakresie ma ogromne znaczenie. USG piersi zalecane jest głównie młodszym kobietom, u których gruczoł piersiowy ma inną budowę niż u kobiet starszych. Mammografia natomiast jest podstawowym badaniem przesiewowym u kobiet po 40. roku życia. Oba badania pozwalają wykryć zmiany, które są zbyt małe, by można je było wyczuć samodzielnie.
Samobadanie piersi
Samobadanie piersi to prosty, ale bardzo ważny element profilaktyki. Regularne wykonywanie samobadania pozwala poznać własne ciało i szybciej zauważyć niepokojące zmiany, takie jak guzki, zgrubienia, zmiana kształtu piersi czy wydzielina z brodawki. Choć samobadanie nie zastępuje badań obrazowych, często stanowi pierwszy sygnał, że warto zgłosić się do lekarza. Najlepiej wykonywać je raz w miesiącu, kilka dni po zakończeniu miesiączki.
Kolonoskopia
Kolonoskopia to badanie endoskopowe jelita grubego, pozwalające na dokładną obserwację wnętrza jelita i wykrycie polipów lub innych zmian, które mogą przekształcić się w nowotwór. Co istotne, podczas badania lekarz może od razu usunąć niektóre zmiany, co ma ogromne znaczenie profilaktyczne. Kolonoskopia wymaga wcześniejszego przygotowania jelit, ale jest jednym z najskuteczniejszych badań w zapobieganiu rakowi jelita grubego. Badanie zaleca się kobietom po 50. roku życia lub wcześniej, jeśli w rodzinie występowały nowotwory jelita grubego.
Profilaktyka onkologiczna dla kobiet – dodatkowe badania i zdrowy styl życia
Profilaktyka onkologiczna dla kobiet obejmuje nie tylko specjalistyczne badania, ale również codzienne wybory i regularną kontrolę ogólnego stanu zdrowia. Zdrowy styl życia, oparty na zbilansowanej diecie, aktywności fizycznej oraz utrzymaniu prawidłowej masy ciała, pomaga zmniejszyć ryzyko rozwoju wielu nowotworów. Równie ważne jest unikanie palenia tytoniu, ograniczenie alkoholu oraz ochrona skóry przed promieniowaniem UV.
W ramach profilaktyki warto także regularnie wykonywać podstawowe badania, takie jak coroczne badania krwi i moczu, które mogą wcześnie sygnalizować niepokojące zmiany w organizmie. Uzupełnieniem są badania obrazowe, w tym USG jamy brzusznej oraz RTG klatki piersiowej, zalecane co kilka lat, a także systematyczna obserwacja znamion skórnych i kontrola dermatologiczna, szczególnie u osób z dużą liczbą pieprzyków.
Źródła:
Polskie Towarzystwo Nowotworów Głowy i Szyi. Skuteczne metody prewencji nowotworów filarem poprawy zdrowia Polaków. Poznań; 2025.
Szajda SD, Kuroczycki-Saniutycz S, Wojtukiewicz MZ, Waszkiewicz N, red. Nowotwory i ich profilaktyka. Łomża: Wyższa Szkoła Zawodowa Ochrony Zdrowia TWP w Łomży; 2017.
