Reumatyzm obejmuje nawet do 300 różnych jednostek chorobowych [1]. Nieleczony prowadzi do przewlekłego bólu, ograniczenia ruchomości stawów, a w konsekwencji do znacznego pogorszenia jakości życia i niepełnosprawności. Dowiedz się, co leży u podłoża chorób reumatycznych, jak rozpoznać ich pierwsze objawy i na czym polegają nowoczesne metody terapii tego typu schorzeń.
Rodzaje chorób reumatycznych – podział i klasyfikacja
Podstawowy podział chorób reumatycznych to te o podłożu zapalnym oraz niezapalnym. Do najczęściej występujących w pierwszej grupie należy choroba zwyrodnieniowa stawów, która wynika z powolnego zużywania się chrząstki stawowej [2]. Jednak z punktu widzenia reumatologa, największym wyzwaniem są układowe choroby tkanki łącznej o podłożu autoimmunologicznym.
Wśród najgroźniejszych zapalnych chorób reumatycznych wymienia się reumatoidalne zapalenie stawów, które dotyka około 1% populacji [1]. Inne popularne schorzenia to toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) oraz łuszczycowe zapalenie stawów. Do tej grupy zalicza się również dnę moczanową (artropatia metaboliczna) oraz guzkowe zapalenie tętnic [1]. Warto pamiętać, że reumatyzm to nie tylko kości – to także choroby tkanek miękkich (mięśni, ścięgien), które mogą towarzyszyć głównym patologiom. Z kolei u dzieci i młodzieży diagnozuje się specyficzne postacie, takie jak młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów [2].
Reumatyzm – przyczyny i czynniki ryzyka wystąpienia choroby
Dlaczego organizm zaczyna atakować własne stawy? W wielu przypadkach, jak przy ZZSK, występuje jest czynnik genetyczny [1]. Jednak podłożem większości schorzeń jest proces autoimmunologiczny, w którym układ odpornościowy błędnie rozpoznaje własne tkanki jako wroga i wywołuje przewlekły stan zapalny [2].
Do rozwoju reumatyzmu przyczyniają się również czynniki środowiskowe. Infekcje bakteryjne lub wirusowe mogą indukować tzw. reaktywne zapalenie stawów [1]. Nie bez znaczenia jest styl życia – palenie tytoniu, stres oraz otyłość to czynniki ryzyka zaostrzające przebieg wielu chorób reumatycznych [1].
Objawy chorób reumatycznych
Pierwszy objaw, który powinien zaniepokoić, to tzw. wczesne zapalenie stawów. Charakteryzuje się bólem i obrzękiem przynajmniej jednego stawu, który nie jest wynikiem urazu [1].
Do innych symptomów, które mogą sugerować rozwój choroby reumatycznej, należą [3]:
poranna sztywność stawów;
ograniczenie ruchomości w zajętych stawach;
zaczerwienienie, ocieplenie skóry oraz tkliwość stawu przy dotyku;
przewlekłe zmęczenie;
stany podgorączkowe;
utrata masy ciała.
W zależności od rodzaju schorzenia, zapalenia stawów mogą być symetryczne lub niesymetryczne [1].
Diagnostyka chorób reumatycznych – jakie badania wykonać?
Reumatolog rozpoczyna proces diagnostyki od wywiadu i badania fizykalnego, poszukując cech zapalenia błony maziowej. Podstawą są badania laboratoryjne: morfologia oraz nieswoiste wskaźniki zapalne, takie jak OB (Odczyn Biernackiego) i CRP (białko C-reaktywne) [1].
W diagnostyce obrazowej wykorzystuje się USG i rezonans magnetyczny, ponieważ samo RTG uwidacznia zmiany zbyt późno. Badania te pozwalają wykryć wczesny stan zapalny, płyn maziowy oraz ocenić tkanki miękkie, zanim dojdzie do nieodwracalnych zniszczeń [1]
Leczenie chorób reumatycznych – nowoczesne metody terapii
Leczenie choroby dzieli się na objawowe i przyczynowe. W pierwszej fazie, aby szybko uśmierzyć ból i zredukować stan zapalny, stosuje się doustne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).
Jednak w przypadku dolegliwości bólowych o nasileniu łagodnym do umiarkowanego, zastosowanie znajdują także preparaty miejscowe [4]. Ich zadaniem jest niwelowanie bólu. Badania dowodzą, że tego typu leki potrafią przynieść ulgę równie skutecznie co tabletki, a zarazem stanowią bezpieczny wybór [5]. Przykładem jest lek Diky 4%, który zawiera diklofenak o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbólowym. Jego stosowanie na skórę w obrębie małych i średnich stawów pozwala na uzyskanie wysokiego stężenia leku w tkankach zmienionego zapalnie miejsca przy mniejszym ryzyku ogólnoustrojowych działań niepożądanych.
Podstawą terapii długofalowej są leki modyfikujące przebieg choroby (LMPCh) z metotreksatem na czele [3]. W przypadkach agresywnych lub opornych na leczenie standardowe stosuje się leki biologiczne, które blokują czynniki zapalne [3].
Nieodłącznym elementem procesu jest rehabilitacja – odpowiednio dobrane ćwiczenia pozwalają utrzymać ruchomość i zapobiegają przykurczom. Ważna jest także edukacja pacjenta i zmiana nawyków np. żywieniowych.
Choroby reumatyczne to przewlekłe i podstępne schorzenia, ale wczesna diagnostyka i szybkie wdrożenie nowoczesnego leczenia dają szansę na życie bez bólu.
Artykuł na zlecenie marki DIKY
Źródła
Tombarkiewicz M., Kwiatkowska B., Domańska-Sadynica M., Mapa najgroźniejszych zapalnych chorób reumatycznych. Droga pacjenta od objawów do rozpoznania. Raport, Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji, Warszawa, 2022, witryna internetowa: https://www.gov.pl/attachment/1d97bf67-9269-41b0-ae9a-721e4b91b6b6 (dostęp: 04.02.2026).
Samborski W., Ponikowska I., Choroby reumatyczne – standardy lecznicze w medycynie uzdrowiskowej, Balneologia Polska, 2005; 1-2, witryna internetowa: https://www.czytelniamedyczna.pl/385,choroby-reumatyczne-standardy-lecznicze-w-medycynie-uzdrowiskowej.html (dostęp: 04.02.2026).
Tombarkiewicz M. (red.), Choroby reumatyczne w nauce, publikacjach i w systemie ochrony zdrowia, Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji, Warszawa, 2020, witryna internetowa: https://spartanska.pl/wp-content/uploads/Choroby_reumatyczne_ksiazka.pdf (dostęp: 04.02.2026).
Kingston and Richmond NHS Foundation Trust. Rheumatoid arthritis (RA) flare self-management. 2025, witryna internetowa:https://www.kingstonandrichmond.nhs.uk/patients-and-families/patient-leaflets/rheumatoid-arthritis-ra-flare-self-management (dostęp 26.03.2026).
Kocot-Kępska M., Nowoczesne metody leczenia bólu przewlekłego. Lek w Polsce 2014; 24(1): 46-56.
