Przewlekłe zapalenie zatok – jak leczyć?

Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych to stan zapalny błony śluzowej nosa i zatok utrzymujący się dłużej niż 12 tygodni. W odróżnieniu od ostrego zapalenia zatok, które najczęściej rozpoczyna się jako infekcja wirusowa i ma charakter samoograniczający się, postać przewlekła nie jest już wyłącznie następstwem ostrej infekcji, lecz utrwalonym procesem zapalnym błony śluzowej.

Może on rozwinąć się po przebytych zakażeniach, ale jego utrzymywanie się jest związane z zaburzeniami drenażu zatok, nieprawidłową odpowiedzią immunologiczną lub chorobami współistniejącymi, takimi jak alergiczny nieżyt nosa czy polipy nosa. Leczenie koncentruje się na kontroli stanu zapalnego, poprawie drożności nosa i przywróceniu prawidłowego odpływu wydzieliny z zatok.

Co to jest przewlekłe zapalenie zatok?

Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych (CRS, ang. chronic rhinosinusitis) to choroba zapalna błony śluzowej nosa i zatok utrzymująca się co najmniej 12 tygodni. Rozpoznanie opiera się na obecności przynajmniej dwóch objawów, z których jednym musi być niedrożność nosa lub wydzielina z nosa.

Do najczęstszych objawów należą:

• niedrożność nosa,

• wydzielina z nosa (katar przedni lub spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła),

• ból lub uczucie rozpierania w obrębie twarzy,

• zaburzenia lub utrata węchu.

W zależności od obrazu klinicznego wyróżnia się dwie główne postaci choroby:

• przewlekłe zapalenie zatok bez polipów nosa (CRSsNP – chronic rhinosinusitis without nasal polyps) – w tej postaci nie stwierdza się polipów w badaniu laryngologicznym, a dominują objawy niedrożności nosa, uczucia rozpierania twarzy oraz wydzieliny,

• przewlekłe zapalenie zatok z polipami nosa (CRSwNP – chronic rhinosinusitis with nasal polyps) – w tej postaci w jamie nosa obecne są polipy, czyli łagodne, zapalne uwypuklenia błony śluzowej. Mogą one znacznie ograniczać drożność nosa i często prowadzą do wyraźnego upośledzenia węchu.

CRS jest przede wszystkim przewlekłym procesem zapalnym wymagającym systematycznego i długofalowego leczenia, a nie jedynie krótkotrwałej terapii objawowej.

Objawy przewlekłego zapalenia zatok – jak je rozpoznać?

Objawy przewlekłego zapalenia zatok nie mają charakteru jednorazowej infekcji. Często są mniej gwałtowne niż w ostrym zapaleniu zatok, ale bardziej uporczywe i znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie.

Najczęściej pacjenci zgłaszają:

• przewlekłe uczucie zatkanego nosa,

• stałą lub nawracającą wydzielinę z nosa,

• spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła (tzw. postnasal drip),

• uczucie rozpierania lub tępego bólu twarzy,

• osłabienie lub utratę węchu,

• przewlekłe zmęczenie i obniżoną jakość snu.

W postaci z polipami nosa zaburzenia węchu bywają jednym z pierwszych i najbardziej nasilonych objawów. U części pacjentów może dochodzić także do pogorszenia koncentracji, uczucia „ciężkiej głowy” oraz nawracających bólów głowy.

Charakterystyczne dla postaci przewlekłej jest to, że objawy nie ustępują całkowicie między zaostrzeniami, lecz utrzymują się w różnym nasileniu przez długi czas.

Jakie symptomy różnią przewlekłe zapalenie zatok od ostrego?

Ostre i przewlekłe zapalenie zatok mogą dawać podobne objawy, jednak różnią się czasem trwania, dynamiką oraz mechanizmem choroby.

Ostre zapalenie zatok:

• objawy trwają krócej niż 12 tygodni (postać wirusowa najczęściej do 10 dni),

• początek jest nagły, zwykle pojawia się w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych,

• częściej występuje gorączka,

• ból twarzy może być intensywny i jednostronny,

• objawy zwykle ustępują samoistnie lub po krótkim leczeniu.

Przewlekłe zapalenie zatok:

• objawy utrzymują się co najmniej 12 tygodni,

• nie mają charakteru ostrej infekcji, lecz przewlekłego stanu zapalnego,

• gorączka zwykle nie występuje,

• dominują przewlekła niedrożność nosa i zaburzenia węchu,

• objawy utrzymują się stale lub nawracają bez pełnej poprawy między zaostrzeniami.

W praktyce kluczowe znaczenie ma czas trwania dolegliwości. Jeśli objawy utrzymują się przez wiele tygodni mimo leczenia, konieczna jest konsultacja lekarska i pogłębiona diagnostyka.

Jakie objawy wskazują na pogorszenie stanu zdrowia?

Przewlekłe zapalenie zatok zwykle ma stabilny, choć uciążliwy przebieg. Są jednak sytuacje, które wymagają pilnej konsultacji lekarskiej.

Niepokój powinny wzbudzić:

• nagłe, wyraźne nasilenie bólu twarzy lub głowy,

• jednostronny, silny ból okolicy oka,

• obrzęk powieki lub okolicy oka,

• pogorszenie widzenia, podwójne widzenie,

• wysoka gorączka, która wcześniej nie występowała,

• sztywność karku lub silny ból głowy inny niż dotychczasowe dolegliwości.

Takie objawy mogą świadczyć o powikłaniu lub o przejściu choroby w ostrą fazę wymagającą innego postępowania. W takiej sytuacji nie należy zwlekać z wizytą u lekarza.

Jeśli natomiast dochodzi do stopniowego pogarszania się drożności nosa, utraty węchu lub narastającego uczucia zatkania mimo leczenia, również warto zgłosić się do specjalisty w celu modyfikacji terapii.

Leczenie przewlekłego zapalenia zatok

Leczenie przewlekłego zapalenia zatok przynosowych ma na celu kontrolę stanu zapalnego, poprawę drożności nosa oraz przywrócenie prawidłowego drenażu wydzieliny z zatok. Terapia jest zwykle długotrwała i dostosowana do nasilenia objawów oraz obecności polipów nosa.

W terapii stanów zapalnych zatok stosowane są również leki roślinne o udokumentowanym działaniu w obrębie błony śluzowej nosa i zatok.

Sinupret^® tabletki drażowane oraz Sinupret^® krople doustne zawierają kompozycję pięciu roślin leczniczych: korzenia goryczki, kwiatu pierwiosnka, ziela szczawiu, kwiatu bzu czarnego oraz ziela werbeny. Są stosowane w przewlekłych stanach zapalnych zatok u dorosłych oraz w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych zatok u dzieci od 6. roku życia [1,2].

Zawarte w leku składniki roślinne wykazują działanie wpływające na właściwości wydzieliny w drogach oddechowych oraz na proces zapalny w obrębie błony śluzowej. W badaniach przedklinicznych obserwowano m.in. wpływ na transport jonów chlorkowych oraz aktywność nabłonka rzęskowego, co wiąże się z usprawnieniem mechanizmu oczyszczania śluzowo-rzęskowego. Mechanizm ten odgrywa istotną rolę w usuwaniu zalegającej wydzieliny z jam nosa i zatok [1,2].

W przewlekłym zapaleniu zatok, gdzie dochodzi do utrzymywania się obrzęku i zaburzenia drenażu, wsparcie naturalnych mechanizmów oczyszczania błony śluzowej ma znaczenie w kontroli objawów i poprawie komfortu oddychania.

Podstawą postępowania w przewlekłym zapaleniu zatok mogą być ponadto:

• donosowe glikokortykosteroidy, które ograniczają przewlekły stan zapalny,

• płukanie nosa roztworami soli fizjologicznej lub hipertonicznej, wspierające oczyszczanie jam nosa,

• leczenie chorób współistniejących, takich jak alergiczny nieżyt nosa,

• w wybranych przypadkach – leczenie operacyjne.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

[1] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret, tabletki drażowane

[2] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret, krople doustne

Nazwa produktu leczniczego: Sinupret extract, tabletki drażowane. Skład: 1 tabletka drażowana zawiera 160 mg suchego wyciągu złożonego z korzenia goryczki, kwiatu pierwiosnka, ziela szczawiu, kwiatu bzu czarnego, ziela werbeny. Postać farmaceutyczna: Tabletka drażowana. Wskazania do stosowania: Roślinny produkt leczniczy wskazany do stosowania u dorosłych w leczeniu ostrych niepowikłanych stanów zapalnych zatok przynosowych (ostrego niepowikłanego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych) z objawami takimi jak katar, niedrożność nosa, ból głowy, ból lub uczucie rozpierania twarzy. Podmiot odpowiedzialny: Bionorica SE, 92308 Neumarkt, Niemcy. Informacji o leku udziela: Bionorica Polska Sp. z o.o., ul. Hrubieszowska 6B, 01-209 Warszawa

Nazwa produktu leczniczego: Sinupret, krople doustne, roztwór. Skład: 100 ml kropli zawiera 100 ml wyciągu składającego się z: korzenia goryczki, kwiatu pierwiosnka z kielichem, ziela szczawiu, kwiatu bzu czarnego, ziela werbeny. Produkt leczniczy zawiera 19% (v/v) etanolu. Postać farmaceutyczna: Krople doustne, roztwór. Wskazania do stosowania: Wspomagająco w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych zatok. Produkt jest przeznaczony do tradycyjnego stosowania w wymienionych wskazaniach i jego skuteczność opiera się na długim okresie stosowania i doświadczeniu. Podmiot odpowiedzialny: Bionorica SE, 92308 Neumarkt, Niemcy. Informacji o leku udziela: Bionorica Polska Sp. z o.o., ul. Hrubieszowska 6B, 01-209 Warszawa