Intercyza wciąż bywa traktowana jak wyraz braku zaufania do partnera. W praktyce jest odwrotnie: to umowa, którą podpisują ludzie rozmawiający o pieniądzach uczciwie i z wyprzedzeniem. Coraz częściej decydują się na nią kobiety prowadzące własne firmy, wchodzące w związek z osobą zadłużoną albo po prostu chcące zachować finansową niezależność. Co ważne — intercyzę można zawrzeć zarówno przed ślubem, jak i wiele lat po nim, a cała procedura u notariusza trwa zwykle krócej niż godzinę.
Czym jest umowa majątkowa małżeńska — i czym różni się od „intercyzy” z potocznych rozmów
To, co potocznie nazywamy intercyzą, w języku prawnym jest umową majątkową małżeńską. Potocznie „intercyza” oznacza zwykle rozdzielność majątkową, ale umowa majątkowa może działać w obie strony: małżonkowie mogą wspólność ograniczyć, znieść całkowicie, ale też — rozszerzyć, na przykład o majątek zgromadzony przed ślubem.
Najczęściej wybierane warianty to rozdzielność majątkowa (każdy ma swój majątek i sam nim zarządza) oraz rozdzielność z wyrównaniem dorobków — rozwiązanie pomyślane m.in. dla osób, które na kilka lat rezygnują z kariery, żeby zajmować się domem i dziećmi. Przy takim wariancie po ustaniu rozdzielności majątkowej — najczęściej, choć nie tylko, wraz z końcem małżeństwa — strona o mniejszym dorobku może żądać wyrównania.
Bez żadnej umowy, z chwilą ślubu, powstaje ustawowa wspólność majątkowa: pensje, dochody z firmy i rzeczy kupione w trakcie małżeństwa stają się wspólne — niezależnie od tego, kto zarabia więcej.
Co realnie daje rozdzielność majątkowa
Trzy sytuacje, w których rozdzielność ma największe znaczenie:
- Firma jednego z małżonków. Działalność gospodarcza to ryzyko — a przy wspólności majątkowej wierzyciel może, za zgodą małżonka wyrażoną przy zaciąganiu zobowiązania, sięgnąć do majątku wspólnego. Rozdzielność oddziela ryzyko biznesowe od domowego budżetu.
- Długi partnera. Rozdzielność chroni przed odpowiedzialnością za zobowiązania, które druga strona zaciągnie po jej ustanowieniu. Ważny drobiazg prawny: wobec wierzyciela można się powołać na intercyzę tylko wtedy, gdy ten — jeszcze zanim dług powstał — wiedział o jej zawarciu i o jej rodzaju; udowodnienie tego obciąża małżonka. Dlatego przy podpisywaniu ważnych umów warto o intercyzie po prostu informować i mieć na to ślad na piśmie.
- Niezależność finansowa. Każdy z małżonków samodzielnie decyduje o swoich pieniądzach, inwestycjach i zakupach — bez zgody drugiej strony wymaganej przy niektórych czynnościach dotyczących majątku wspólnego.
Intercyza przed ślubem i po ślubie — różnice i procedura
Umowę majątkową można podpisać w dowolnym momencie: przed zawarciem małżeństwa (zacznie obowiązywać z chwilą ślubu) albo w jego trakcie — nawet po dwudziestu latach. W obu przypadkach forma jest jedna: akt notarialny. Intercyza spisana na kartce, nawet z podpisami i świadkami, jest po prostu nieważna.
Sama procedura jest prostsza, niż się powszechnie wydaje. Oboje partnerzy stawiają się w kancelarii z dokumentami tożsamości; przy umowie zawieranej po ślubie potrzebny będzie także odpis aktu małżeństwa. Notariusz odczytuje akt, wyjaśnia skutki umowy i czuwa nad tym, żeby obie strony rozumiały, co podpisują — umowa majątkowa małżeńska u notariusza to jedna z szybszych czynności notarialnych, zwykle do załatwienia na jednym spotkaniu.
Warto wiedzieć, że intercyza działa tylko na przyszłość. Majątek wspólny zgromadzony przed jej podpisaniem nie znika — po ustanowieniu rozdzielności można go dodatkowo podzielić, również u notariusza.
Ile kosztuje intercyza u notariusza
Maksymalną wysokość taksy notarialnej za umowę majątkową małżeńską określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości — to kwota rzędu kilkuset złotych netto, do której dolicza się VAT oraz koszt wypisów aktu (kilka złotych za stronę). W porównaniu z potencjalnymi konsekwencjami finansowymi, przed którymi intercyza chroni, jest to jedna z najtańszych „polis” dostępnych w polskim prawie. Konkretną kwotę dla swojej sytuacji najlepiej potwierdzić telefonicznie przed wizytą — zależy ona m.in. od rodzaju umowy.
Czego intercyza NIE załatwia
Wokół intercyzy narosło sporo mitów, dlatego uczciwie o ograniczeniach:
- Nie wyłącza dziedziczenia. Małżonkowie z rozdzielnością majątkową nadal po sobie dziedziczą na zasadach ustawowych. Kto chce inaczej ukształtować sprawy spadkowe, potrzebuje testamentu — to osobna czynność.
- Nie znosi obowiązku alimentacyjnego ani obowiązku przyczyniania się do utrzymania rodziny.
- Nie chroni przed długami sprzed jej zawarcia — działa wyłącznie na przyszłość.
- Nie dzieli automatycznie tego, co już wspólnie zgromadziliście.
Jak przygotować się do wizyty
Przed podpisaniem intercyzy warto zrobić dwie rzeczy. Po pierwsze — szczerze porozmawiać o pieniądzach: co ma pozostać osobne, jak dzielicie koszty życia, co z kredytem hipotecznym (ten po ustanowieniu rozdzielności nadal obciąża oboje kredytobiorców — bank jest stroną umowy kredytu, nie intercyzy). Po drugie — skompletować dokumenty: dowody osobiste, a przy umowie po ślubie odpis aktu małżeństwa.
Listę dokumentów i wątpliwości co do wyboru wariantu umowy można omówić jeszcze przed czynnością w wybranej kancelarii notarialnej, informacje o wymaganych dokumentach można uzgodnić telefonicznie lub mailowo przed wizytą.
Osobna wskazówka dla par międzynarodowych: jeżeli jedno z partnerów nie mówi po polsku, przy podpisywaniu aktu notarialnego konieczny jest udział tłumacza przysięgłego. Warto wtedy szukać kancelarii, w której notariusz sam ma takie uprawnienia. Autor tego artykułu jest równocześnie notariuszem i tłumaczem przysięgłym języka angielskiego — to jedna z zaledwie kilku takich kombinacji w Polsce. W praktyce oznacza to, że intercyzę z partnerem anglojęzycznym można podpisać na jednym spotkaniu: bez umawiania osobnego tłumacza, bez dodatkowych kosztów jego udziału i z pewnością, że osoba czuwająca nad treścią aktu rozumie oba języki — także w warstwie terminologii prawnej. Więcej informacji: Notariusz Szymon Krzyszczuk w Warszawie.
Najczęstsze pytania
Czy intercyza wymaga zgody obojga małżonków?
Tak — to umowa, a nie jednostronne oświadczenie. Oboje partnerzy muszą stawić się u notariusza i ją podpisać. Jeśli porozumienia nie ma, o rozdzielności może w wyjątkowych sytuacjach orzec sąd.
Czy intercyzę można później zmienić albo rozwiązać?
Tak, w każdej chwili — również w formie aktu notarialnego. Małżonkowie mogą wrócić do wspólności ustawowej albo zmienić wariant umowy.
Czy intercyza chroni przed długami, które partner ma już teraz?
Nie. Za zobowiązania sprzed intercyzy zasady odpowiedzialności się nie zmieniają. Dlatego jeśli temat długów jest realny, z decyzją nie warto zwlekać.
Szymon Krzyszczuk — notariusz w Warszawie, tłumacz przysięgły języka angielskiego.
